27 Mart 2026 tarihinde Kıbrıs TV’de Ali Çatal’ın hazırlayıp sunduğu PARAPOLİTİK programına katılarak ülke ekonomisinin yapısal sorunları, kamu maliyesindeki bozulma, hayat pahalılığı, yeni devletçilik yaklaşımı ve Türkiye ile ilişkilerin ekonomik çerçevesi üzerine değerlendirmelerde bulundum.
Programda, ekonominin neden sürekli kriz üreten bir yapıya dönüştüğünü, mevcut hükümetin günü kurtaran politikalarını ve bu tablonun güçlü bir kurumsal dönüşümle nasıl aşılabileceğini açık biçimde ortaya koyduk.
Tartışmanın Gerçek Ekseni Yapısal Çöküş ve Yönetim Krizi
Bugün hayat pahalılığı ödeneğinin zamanlaması etrafında yürütülen tartışma, sorunun kendisini görünmez kılmaktadır.
Asıl mesele, ekonominin neden sürekli kriz üretir hale geldiğidir.
Bu durum geçici bir dalgalanmanın ötesinde, derinleşmiş bir yapısal soruna işaret etmektedir.
Kamu maliyesi, üretim yapısı ve yönetişim kapasitesi arasındaki dengenin bozulması, ekonomiyi kendi kendini besleyen bir kırılganlık döngüsüne sürüklemiştir.
Tartışmanın odağı doğrudan sistemin kendisine yönelmelidir.
Yeni Devletçilik ve Reel Sektörün Güçlendirilmesi
Yeni devletçilik, işlevsel ve kurumsal bir ekonomik yönetişim modelini ifade etmektedir.
Bu yaklaşım, devletin rolünü sonuç üreten ve yön belirleyen bir kapasiteye dönüştürmektedir.
Devletin temel rolü, piyasanın işleyişini kuran ve yöneten kurumsal çerçeveyi oluşturmaktır.
Bu çerçeve içinde reel sektörün güçlendirilmesi ekonomik istikrarın temel şartıdır.
Mevcut ekonomik yapı, kamu harcamalarına dayalı bir genişleme modeli üzerine kuruludur.
Bu model bağımlılığı derinleştirmekte ve üretim kapasitesini sınırlamaktadır.
Reel sektörün zayıf kaldığı bir ekonomide sürdürülebilir büyüme üretilememektedir.
Devlet, düzenleyici rolünü güçlendirmek yerine doğrudan piyasa aktörü haline gelmiştir.
Bu durum rekabet koşullarını zayıflatmaktadır.
Yeni devletçilik yaklaşımı, rekabetçi zemini kurarak ve ayrıcalıkları ortadan kaldırarak reel sektörü güçlendirir.
Kamu-özel işbirliği, kamu menfaati ve kurumsal kapasite temelinde ele alınması gereken bir politika aracıdır.
Asıl belirleyici unsur, kamu-özel işbirliği modellerinin hangi kurumsal yapı ve denetim kapasitesi içinde kurulduğudur.
Devlet güçlü bir düzenleme ve denetim kapasitesi oluşturduğunda bu işbirlikleri verimlilik üretir.
Zayıf kapasite koşullarında ise ortaya çıkan sonuç tekelleşme ve rant dağılımı olmaktadır.
Devlet, piyasanın kurallarını koyan, işleyişini yöneten ve kamu yararını garanti altına alan temel aktördür.
Rekabeti tesis eden, tekelleşmeyi engelleyen ve ekonomik dengeyi koruyan bir çerçeve oluşturur.
Kurumsal çerçeve zayıf kaldığında, kamu-özel işbirliği uygulamaları yatırım üretmek yerine yetki devrine dönüşmektedir.
Bu süreç uzun vadede ekonomik verimlilik yerine rant dağılımını büyütmektedir.
Devletin görevi, kamu yararını garanti altına alan bir düzen kurmaktır.
Bu doğrultuda güçlü düzenleme, etkin denetim ve stratejik yönlendirme kapasitesi inşa edilmelidir.
Eksik olan tam olarak bu kapasitedir.
Ve çözüm bu kapasitenin inşasıyla başlamaktadır.
Fiber Altyapı Meselesi Düzenleme Kapasitesinin Testidir
Fiber optik altyapı tartışması, yönetişim kapasitesinin somut bir göstergesidir.
Altyapı yatırımları ve dış finansman kullanımı rasyonel araçlardır.
Ancak altyapıyı kuran aktöre perakende piyasada hakimiyet verilmesi rekabeti ortadan kaldırmaktadır.
Bu durum kamusal denetim kapasitesini zayıflatmaktadır.
Bu ülkenin ihtiyacı olan yaklaşım, yatırımı teşvik ederken rekabeti koruyan bir düzen kurmaktır.
Devlet bu süreçte düzenleyici kapasitesini güçlü ve aktif şekilde kullanmalıdır.
Devlet Muhasebe Bürosu Değildir
Bugün hükümetin ortaya koyduğu tablo, stratejik ekonomi yönetimi kapasitesinin zayıflığını yansıtmaktadır.
Gelir gider dengesi borçlanma ile sağlanmaktadır.
Bu yaklaşım krizleri çözmek yerine zamana yaymaktadır.
Bu ülkenin ihtiyacı olan yönetim anlayışı, devleti yeniden yön belirleyen ve geleceği planlayan bir aktör haline getirmektir.
Devletin görevi ekonomik yönü belirlemek ve istikrarı sağlamaktır.
Enflasyonun Kalıcılığı İç Politika Tercihlerinin Sonucudur
Enflasyonun ithal unsurları bulunmakla birlikte kalıcılığı iç politika tercihlerinden kaynaklanmaktadır.
Geçmiş enflasyona dayalı ücret politikaları ve öngörülemez maliye uygulamaları fiyatlama davranışlarını bozmaktadır.
Devletin verdiği sinyaller enflasyon beklentilerini yukarı çekmektedir.
Bu ülkenin ihtiyacı olan yaklaşım, öngörülebilir ve hedef odaklı bir mali çerçeve oluşturmaktır.
Hayat Pahalılığı Tartışması Yanlış Zemindedir
Hayat pahalılığı meselesi yalnızca ücret ayarlamalarıyla çözülemez.
Kamusal hizmetlerin zayıflaması, hanehalkını özel harcamalara yönlendirmekte ve enflasyonu derinleştirmektedir.
Bu ülkenin ihtiyacı olan yaklaşım, sosyal politikaları mali disiplinle birlikte ele almaktır.
Amaç, yaşam maliyetini kalıcı olarak düşüren bir yapı kurmaktır.
Bütçe Krizi Ertelenmiş Maliyetlerin Sonucudur
Popülist maliye politikaları bütçe dengesini bozmuştur.
Kısa vadeli borçlanma ile sürdürülen yapı sınırına ulaşmıştır.
Mevcut hükümet sorunu zamana yaymaktadır.
Bu ülkenin ihtiyacı olan yaklaşım, mali kuralı hayata geçiren, harcama disiplinini sağlayan ve gelir yapısını güçlendiren bir programdır.
Seçim Ekonomisi Politika Üretiminin Önüne Geçmiştir
Alınan kararların zamanlaması siyasi takvimle şekillenmektedir.
Bu durum politika üretme kapasitesinin zayıfladığını göstermektedir.
Bu ülkenin ihtiyacı olan yönetim anlayışı, kısa vadeli kazanç yerine uzun vadeli istikrarı merkeze almaktır.
Türkiye ile İlişkiler Gerçekçilik Gerektirir
Mevcut mali yapı dış destek ihtiyacını açık biçimde ortaya koymaktadır.
İç borç yükü yönetilebilir sınırların dışına çıkmıştır.
Türkiye ile ekonomik ilişkiler bu nedenle kritik önemdedir.
Bu ilişki programlı, şeffaf ve kurumsal bir zemine oturtulmalıdır.
Karşılıklı güven ve denetim mekanizmaları sürecin temelini oluşturmalıdır.
Mevcut yönetim bu kapasiteyi ortaya koyamamaktadır.
Bu ülkenin ihtiyacı olan yaklaşım, Türkiye ile ilişkileri kişisel ve günübirlik temaslardan çıkarıp kurumsal ve öngörülebilir bir çerçeveye taşımaktır.
Yeni Devletçilikle Güçlü Devlet Güçlü Ekonomi
Mevcut tablo, kapsamlı bir yönetim ve kapasite krizini göstermektedir.
Bu kriz yönetim, kapasite ve güven boyutlarını birlikte içermektedir.
Yeni devletçilik bu üç alanda eş zamanlı çözüm üreten bir çerçeve sunmaktadır.
Devleti stratejik akıl haline getiren, piyasayı kurumsallaştıran ve toplumsal refahı merkeze alan bu yaklaşım zorunlu hale gelmiştir.
Mevcut yaklaşım sürdükçe kriz derinleşmektedir.
Doğru program, güçlü yönetim ve sağlam kurumsal yapı ile bu süreç tersine çevrilebilir.
Belirleyici unsur bu iradenin ortaya konulmasıdır.
Birikim Özgür 