Bu topraklara tırnaklarımızı geçirdik. Kan da döktük, ter de döktük. Burada yaşamaya devam etmek, çocuklarımızın da burada gelecek kurabilmesini istiyoruz. Bunun için kurumlarımızı yaşatabilecek, hizmetlerimizi sürdürebilecek ve kendi önceliklerimizi hayata geçirebilecek bir mali yapıya ihtiyacımız var.
Kıbrıs TV’de Maliye Bakanı Özdemir Berova ile Aynı Masada programında tartışırken hareket noktam buydu.
Özdemir Bey, saygı duyduğum bir siyasetçidir. Farklı görüşlerimizi halkın önünde konuşabilmeyi değerli buluyorum. Programda icraatları, borçları, seçim vaatlerini, Türkiye ile ilişkileri ve Kıbrıs meselesini ele aldık. Bütün bu başlıkların merkezinde ise aynı soru vardı: Bugünü yönetirken nasıl bir gelecek hazırlıyoruz?
Varoluşun mali temeli
Kıbrıs Türk halkının varoluş mücadelesi; nitelikli eğitimle, güvenilir sağlık hizmetleriyle, üretimle ve gençlerin bu ülkede gelecek görebilmesiyle güçlenir. Bunların devamlılığı sağlam bir mali temel gerektirir.
Gelirleriyle giderleri arasındaki farkı sürekli borçlanarak kapatan, kaynaklarının giderek daha büyük bölümünü faize ayıran bir yapı, zamanla kendi önceliklerini hayata geçirmekte zorlanır. Bugünün ödemelerini yetiştirirken yarının yatırımlarını erteler.
Bu nedenle mali sürdürülebilirliği toplumsal varoluşumuzun temel şartlarından biri olarak görüyorum. Kendi ayakları üzerinde durabilmek; kurumlarını yaşatabilmek, sorumluluklarını yerine getirebilmek ve geleceğini planlayabilmektir.
Bir sonraki seçimi değil, gelecek nesilleri düşünmek zorundayız.
Mali disiplin sözde kalmamalı
Mali disiplin, yerel gelirlerimizle giderlerimiz arasındaki farkı orta vadede azaltma ve borç yükünün geleceğimizi daraltmasını önleme sorumluluğudur. Gelirleri adil ve etkin toplamak, ekonomiyi geliştirmek ve kamu kaynaklarını verimli kullanmak bu sorumluluğun parçalarıdır.
Bütçe disiplini ise buna her harcama kararında sadık kalmaktır.
Gelir tahminleri gerçekçi, harcamaların kaynağı belli olmalıdır. Bakanlıklar ortak hedeflerle hareket etmeli; yeni yükümlülüklerin gelecek yıllardaki maliyeti hesaplanmalı, uygulama izlenmeli ve sapmalara müdahale edilmelidir.
Seçime giderken verdiğimiz sözler, seçimden sonra uygulayacağımız bütçeyi daha baştan boşa düşürmemelidir.
Bu anlayışın amacı, halkın ihtiyaçlarından vazgeçmek değildir. Çalışanın gelirini, emeklinin güvencesini ve kamu hizmetlerini kalıcı biçimde korumaktır.
İcraatların finansmanını da konuşalım
Özdemir Bey; kabloyla elektrik, fiberoptik ve doğalgaz projelerini, sosyal konutları, hastaneleri, yolları, yerel yönetimler reformunu ve yeni Ercan’ı anlattı. Pandemi sonrasındaki ekonomik sorunlara ve savaşların etkilerine dikkat çekti. Akaryakıt fiyatlarını baskılamak için bir milyar liranın üzerinde kamu gelirinden vazgeçildiğini söyledi.
Bu dış etkileri reddetmiyorum. Hükümetlerin zor dönemlerde halkı ve üretimi koruma görevi vardır. Ancak yapılan işlerin hangi kaynakla finanse edildiğini ve geleceğe hangi yükü bıraktığını da açıklamak gerekir.
Özdemir Bey, maaşların ve diğer yükümlülüklerin karşılanmasını öne çıkardı. Ben ise gelecekteki ödeme gücünün nasıl korunacağını sordum.
Programda 30 milyar lirayı aşan kısa vadeli iç borca dikkat çektim. Bekleyen yükümlülüklerle birlikte yıl sonundaki toplam mali baskının 50 milyar liraya yaklaşabileceği yönündeki değerlendirmemi paylaştım.
Borçlarla henüz karşılanmamış ödemeleri ayrı ayrı göstererek mali tablonun tamamını halka açıklamalıyız. Bu tablonun ağırlığından memnuniyet duymuyorum. Onu toparlamanın sorumluluğunu görüyorum.
Faize giden para, hizmetten eksilen imkândır
Programda aktardığım rakamlarla, 2025’te 3,85 milyar lira olan faiz gideri 2026’da yaklaşık 6,5 milyar liraya çıkıyor; 2027 bütçesinde ise 11,31 milyar lira öngörülüyor.
Bu tutarları bazı bakanlıkların bütçeleriyle karşılaştırdım. Çünkü faize ayırdığımız kaynakla üretimi destekleyebilir, altyapıyı geliştirebilir ve kamu hizmetlerini iyileştirebiliriz.
Özdemir Bey, halkı ezdirmemek amacıyla borçlanıldığını söyledi. Üç kez hayat pahalılığı artışı uygulanmasının maliyeyi zorladığını kabul ederken çalışanları koruduklarını savundu.
Programda açıkça belirttim: İnsanlarımıza daha fazla ücret ödendiği için yüreğim sızlamadı. Birkaç yıl sonra aynı insanların geleceğini tehlikeye atacak bir mali yapıya sürüklenmemizden kaygı duydum.
Ücretin miktarı, satın alma gücü ve düzenli ödenebilmesi birlikte düşünülmelidir. Bugünkü rahatlamanın yarın ağır bir güvencesizliğe dönüşmesini önlemek de sosyal sorumluluktur.
Maliye, sisteme yön vermelidir
Kamu istihdamına da bu anlayışla bakıyorum. İhtiyaç duyulan personel elbette alınmalıdır. Ancak harcamadaki artış, hizmetin niteliğine yansımalıdır.
Yeni öğretmenler alırken eğitimdeki verimsizlikleri giderecek düzenlemeleri de yapmalıyız. Bu genç insanların daha iyi koşullarda, daha nitelikli hizmet üretmesini sağlamalıyız.
Özdemir Bey, istihdam artışının bir bölümünü yeni hastanelerin ihtiyaçlarıyla açıkladı. Benim vurgum, bu kararların bütünlüklü bir hizmet ve kaynak planlamasına dayanmasıydı.
Maliye Bakanlığı yalnızca ödeme taleplerine kaynak bulmaz. Kaynakların nereye aktığını görür, sonuçlarını ölçer ve gerekli yapısal değişiklikler için hükümete yön verir.
Enflasyonda kendi sorumluluğumuz var
Özdemir Bey, Türk lirası kullandığımızı ve Türkiye’deki dezenflasyon programının ilerlemesiyle rahatlayacağımızı söyledi.
Bu bağı kabul ediyorum. Ancak yerelde maliyetleri artıran yanlışları düzeltmek de bizim görevimizdir. Su hizmetlerinin örgütlenmesi, altyapının işletilmesi ve kaynakların verimli kullanılması alım gücünü etkiler.
Türkiye’dekinin altında bir enflasyon yaratacak bağımsız para politikamız varmış gibi konuşmadım. Yerelde enflasyonu besleyen unsurlara müdahale edilmesi gerektiğini söyledim.
Dışarıdaki gelişmeleri takip etmek, burada yapmamız gereken işleri ertelemenin gerekçesi olamaz.
“Biz coğrafyayı kalkındırmaktan bahsetmiyoruz”
Su ve fiberoptik tartışmasının özü de buydu.
CTP’nin Türkiye’den gelen büyük projelere karşı olduğu iddiasını doğru bulmuyorum. Su konusunda belediyelerin konumu, ihale düzeni ve işletme modeline ilişkin itirazlarımızı Türkiye ile görüşerek anlaşmaya dönüştürdük. Anlaşma, CTP’li Başbakan Ömer Soyer Kalyoncu döneminde imzalandı. Eleştirim, sonraki yıllarda gerekli yapısal düzenlemelerin uygulanmamasınadır.
Fiberoptikte de soruyoruz: Telekomünikasyon Dairesinin ve BTHK’nin rolü ne olacak? Yerel internet servis sağlayıcıları nerede duracak? Dijital egemenliğe ilişkin güvenceler nasıl kurulacak?
Biz coğrafyayı kalkındırmaktan bahsetmiyoruz. Bu ülkede yaşayan halkın daha iyi yaşamasını istiyoruz.
Bu yüzden bir projenin nasıl işletileceğini, kimin denetleyeceğini ve vatandaşa hangi maliyetle hizmet vereceğini sorguluyoruz. Doğalgaz dahil bütün büyük projelere bu ciddiyetle hazırlanmalıyız.
“Neyle ödeyeceksiniz Özdemir Bey?”
Özdemir Bey; gider kontrolü, fazla mesai denetimi, e-fatura, vergi tahsilatı ve kamu kayıtlarının ilişkilendirilmesine yönelik hazırlıkları anlattı. Borçların uzun vadeye yayılmasını gündeme getirirken bunun tek başına yeterli olmadığını da belirtti.
Bu hazırlıklardaki olumlu unsurları teslim ettim. Ardından mali programla siyasi kararların uyumunu sorguladım.
Bir tarafta büyüyen faiz giderlerini konuşuyoruz, diğer tarafta yeni harcamalar ve vergi indirimleri vaat ediliyor. Bu nedenle doğrudan sordum: “Neyle ödeyeceksiniz Özdemir Bey?”
Özdemir Bey, gençlere yönelik vaatlerin maliyetlerinin hesaplandığını ve programla uyumlu olduğunu söyledi. Üniversite harçlarına ilişkin öneriyi açıkladı; desteklerin önemli bölümünün bir defaya mahsus olduğunu belirtti.
Hesap yapıldıysa kamuoyuyla paylaşılmalıdır. Maliyet, kaynak ve takvim birlikte görülmelidir. Bütçe disiplini, seçim meydanında verilen sözlerin de hesabını tutmayı gerektirir.
Mali plandaki enflasyon varsayımı ile DPÖ’nün öngörüsü arasında bulunduğunu belirttiğim farklılığı da bu nedenle gündeme getirdim. Devletin kurumları aynı hedef ve varsayımlarla çalışmalıdır.
Geçmişi doğru, bugünü eksiksiz konuşalım
Benim bakanlık dönemimdeki maaş uygulaması üzerinden yürütülen tartışmaya da açıklık getirdim. Belirli bir baremin üzerindeki maaşların bir bölümü, faiz yükü oluşturmamak amacıyla iki gün sonra ödendi.
Bu tercih eleştirilebilir; nedenini anlatır, hesabını veririz. Ancak bütün maaşlar ödenmemiş gibi sunularak geleceğe ilişkin korku üretilmesini doğru bulmuyorum.
Bugün bütün yükümlülüklerin zamanında karşılandığı söyleniyorsa belediyelerin alacakları ve bekleyen diğer ödemeler de açıklanmalıdır.
Borç stoku, tahakkuk etmiş gider, nakit açığı ve bütçe açığını birbirine karıştırmadan bütün tabloyu ortaya koymak zorundayız.
“O koridorlara sadece UBP’liler sahip değildir”
Özdemir Bey, Türkiye ile karşılıklı güveni ve açık temas kanallarını vurguladı. İşbirliğinin öneminde anlaşmazlığımız yok. İtirazım, bu ilişkinin bir partinin ayrıcalığı gibi sunulmasınadır.
Programda söyledim: O koridorlara sadece UBP’liler sahip değildir.
Önemli olan, görüşmelere nasıl bir hazırlıkla gittiğiniz ve üstlendiğiniz sorumlulukları ne ölçüde yerine getirdiğinizdir.
Gelir-gider dengesini nasıl iyileştireceğimizi, kaynaklarımızı nasıl kullanacağımızı ve borç yükünü nasıl yöneteceğimizi ortaya koymalıyız. Türkiye ile işbirliğini bu hazırlık üzerinden geliştirmeliyiz. Yıllık protokoller yerine orta vadeli, üç yıllık bir çerçeveyi de bu nedenle önemsiyorum.
Çözüm perspektifi ve iyi yönetim
Programın sonunda Kıbrıs meselesini de konuştuk. Ben federal çözüm hedefimizi ve siyasi eşitliği vurguladım; Özdemir Bey iki devletli çözüm yaklaşımını savundu.
Benim için çözüm perspektifiyle iyi yönetim birbirini tamamlıyor. Kurumlarımızı ve ekonomimizi güçlendirmek, olası bir çözüm ortamına hazırlanmanın da gereğidir. Her alanda uzmanlaşmaya, ciddi politikalara ve uygulanabilir programlara ihtiyacımız var.
Geçiş kapılarında Özdemir Bey karşılıklılık ve maliyet üzerinde durarak Haspolat’ın da sürece dahil edilmesini istedi. Ben, atılan adımları devam eden bir sürecin başlangıcı olarak değerlendirdim. Daha fazlasını isterken dünyayla bağlarımızı ve toplumlar arası ilişkileri geliştiren başlangıçların değerini de görmeliyiz.
En büyük vaadimiz
Programda söyledim: Bizim en büyük vaadimiz uyduruk vaatlerde bulunmamaktır.
Halkın karşısına çıkıp her sorunu bir gecede çözeceğimizi söylemeyeceğiz. Mali tabloyu açıklayacak, önceliklerimizi belirleyecek ve attığımız adımların hesabını vereceğiz. Mali disiplini bütçe disipliniyle uygulamaya taşıyacağız.
Çocuklarımıza utanmayacağımız bir ülke teslim etmek için çalışacağız.
Çünkü sorumluluğumuz, bir sonraki ödemeyi yetiştirmenin yanında, gelecek nesillerin bu topraklarda güvenle yaşayabilme imkânını güçlendirmektir.
